Otomatik Gazlı Söndürme Sistemi Nedir?
Otomatik gazlı söndürme sistemi, kapalı bir hacimde yangın algılandığında söndürücü gazı belirli bir süre içinde ortama boşaltarak yangını söndüren ve ortamda hesaplanan tasarım konsantrasyonunu belirli bir süre koruyan bir sistemdir. Su veya toz kullanılmadığından iletken değildir, kalıntı bırakmaz ve korunan ekipman söndürme sonrasında çoğu zaman kısa sürede yeniden devreye alınabilir.
Sistem, korunan hacmin tamamını gazla dolduran toplam su basma (total flooding) prensibiyle çalışır. Algılama sisteminin iki bağımsız dedektörden onay almasıyla geri sayım başlar; bu sürede sesli ve ışıklı uyarılar devreye girer, havalandırma ve damperler kapatılır, ardından gaz boşaltılır. Boşaltma, manuel tetikleme butonu ile de yapılabilir; geri sayım ise acil durdurma butonuyla bekletilebilir.
Söndürücü Gaz Seçenekleri
- FM-200 (HFC-227ea): Isıyı kimyasal ve fiziksel olarak alevden çekerek söndürür; düşük tasarım konsantrasyonu sayesinde az silindir ve küçük depolama alanı gerektirir. Boşaltma yaklaşık 10 saniyede tamamlanır.
- Novec 1230 (FK-5-1-12): Aynı söndürme prensibiyle çalışan, çok düşük küresel ısınma potansiyeline sahip ve insanlı alanlarda geniş güvenlik marjı sunan bir temiz gazdır.
- Inergen (IG-541): Azot, argon ve karbondioksit karışımından oluşan inert gaz; ortamdaki oksijen oranını yanmanın sürmeyeceği seviyeye indirir, insanlı alanlarda solunabilir bir atmosfer bırakacak şekilde tasarlanır. Doğada bulunan gazlardan oluştuğu için çevresel etkisi yoktur.
- CO₂ (karbondioksit): Yüksek söndürme kabiliyeti ile endüstriyel makineler, baskı hatları, boya kabinleri ve trafo gibi insansız risklerde kullanılır; insanlı alanlar için uygun değildir ve sıkı emniyet önlemleri gerektirir. Hacim koruma yanında lokal uygulama olarak da tasarlanabilir.
Sistem Bileşenleri
- Gaz silindirleri, vana ve tahrik düzenekleri, silindir tartı veya basınç izleme elemanları
- Kollektör, dağıtım boruları ve hesaplanmış çaplarda boşaltma nozulları
- Söndürme kontrol paneli, çift bölgeli (cross-zone) dedektörler
- Manuel boşaltma ve acil durdurma butonları, siren-flaşör ve "gaz boşaltıldı" uyarı panoları
- Aşırı basınç tahliye damperi ve havalandırma kesme kontrolleri
Nerelerde Kullanılır?
Veri merkezleri ve sunucu odaları, elektrik ve otomasyon pano odaları, UPS ve akü odaları, kontrol odaları, arşivler ve müzeler, laboratuvarlar, jeneratör odaları ile CNC, baskı ve boya hatları gibi endüstriyel prosesler gazlı söndürme sistemlerinin başlıca uygulama alanlarıdır.
SFZ Yangın ile Proje Süreci
Keşif
Korunan hacmin net ölçülerini, asma tavan ve yükseltilmiş döşeme boşluklarını, açıklıkları, havalandırma düzenini ve hacmin insanlı olup olmadığını inceliyoruz. Bu veriler hem gaz seçimini hem de güvenlik kurgusunu belirler.
Proje ve akış hesabı
Yanıcı malzeme sınıfına göre tasarım konsantrasyonu belirlenir, en düşük ve en yüksek ortam sıcaklıkları dikkate alınarak gaz miktarı hesaplanır. Boru çapları ve nozul delikleri, gazın standartta öngörülen sürede boşalmasını sağlayacak şekilde akış hesabı yazılımıyla belirlenir. Aşırı basınç tahliye damperi, hacmin yapısal dayanımına göre boyutlandırılır.
Montaj
Silindirler, boru hattı, nozullar ve kontrol elemanları projeye uygun onaylı ekipmanlarla kurulur. Kablolar ve dedektör yerleşimi, söndürme paneline ve bina yangın paneline entegre edilecek şekilde düzenlenir.
Oda sızdırmazlık testi ve devreye alma
Gazın ortamda tutulma süresinin yeterli olup olmadığı, kapı fanı (door fan) yöntemiyle yapılan oda sızdırmazlık testiyle doğrulanır; gerekli sızdırmazlık iyileştirmeleri raporlanır. Ardından gaz boşaltmadan tüm senaryo test edilir: dedektör onayı, geri sayım, uyarılar, havalandırma kesme ve tahrik sinyali tek tek kontrol edilir.
Tasarımda Dikkat Edilen Güvenlik Konuları
Gaz boşaltması, kapalı bir hacimde ani bir basınç değişimi yaratır; bu nedenle hafif bölme duvarlı odalarda aşırı basınç tahliye damperi hayati önemdedir. Boşaltma sonrası gazın güvenli bir noktaya tahliyesi için havalandırma planı yapılır. İnsanlı alanlarda, kişilerin tahliyesi için yeterli geri sayım süresi tanımlanır ve kapı girişlerine uyarı levhaları konur.
Standartlar ve Mevzuat Uyumu
Temiz gaz ve inert gaz sistemlerini NFPA 2001 ve ISO 14520 serisine, CO₂ sistemlerini NFPA 12 esaslarına göre projelendiriyoruz. İnsanlı alanlarda güvenlik limitlerine uyum tasarımın ayrılmaz parçasıdır.
Bakım Notu
Silindir basınçları veya ağırlıkları, tahrik düzenekleri, dedektörler ve kontrol paneli periyodik olarak kontrol edilmelidir. Korunan odada yapılan kablo geçişi ya da tadilatlar sızdırmazlığı bozabileceğinden, bu durumlarda oda sızdırmazlık testinin tekrarlanmasını öneriyoruz.
Kullanım alanları
- Veri merkezleri ve sunucu odaları
- Elektrik ve otomasyon pano odaları
- UPS ve akü odaları
- Arşiv, müze ve laboratuvarlar
- Jeneratör ve kontrol odaları
- CNC, baskı ve boya hatları
Tasarım ve uygulama standartları
Projelerimizi aşağıdaki ulusal ve uluslararası standartlar ile Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik esas alınarak hazırlıyoruz.
- NFPA 2001
- ISO 14520
- NFPA 12
Sıkça sorulan sorular
FM-200, Novec 1230 ve Inergen arasında nasıl seçim yapılır?
FM-200 ve Novec 1230 düşük konsantrasyonda etkili olup az silindir ve küçük depolama alanı gerektirir. Inergen ise doğal gazlardan oluşur ve çevresel etkisi yoktur, ancak daha fazla silindir hacmi ister. Seçimde depolama alanı, korunan hacmin büyüklüğü, çevresel öncelikler ve yeniden dolum imkânları birlikte değerlendirilir.
Gazlı söndürme sistemleri insanlara zarar verir mi?
FM-200, Novec 1230 ve Inergen, doğru tasarlandığında insanlı alanlarda güvenle kullanılabilen gazlardır; tasarım konsantrasyonu güvenlik limitleri içinde tutulur. CO₂ ise söndürme konsantrasyonunda insan için tehlikelidir ve yalnızca insansız alanlarda, sıkı emniyet önlemleriyle kullanılır. Her sistemde boşaltma öncesi uyarı ve tahliye süresi tanımlanır.
Oda sızdırmazlık (door fan) testi neden yapılır?
Gazlı söndürmenin başarısı, gazın ortamda yeterli süre tasarım konsantrasyonunda kalmasına bağlıdır. Kapı fanı testi, odanın kaçak alanını ölçerek bu tutulma süresinin sağlanıp sağlanmadığını gösterir. Test sonucuna göre kablo geçişleri, kapı ve tavan boşlukları gibi kaçak noktaları iyileştirilir.
Gaz boşaldıktan sonra sistem nasıl tekrar devreye alınır?
Boşaltma sonrası hacim havalandırılır, olayın nedeni incelenir ve silindirler yeniden dolum için gönderilir veya yedekleriyle değiştirilir. Tahrik düzenekleri ve kontrol paneli resetlenerek sistem yeniden test edilir. Bu süreçte korunan alan için geçici önlemler planlanmalıdır.
