Bir tesisin yangın güvenliği yalnızca bina içinde bitmez. Bina içindeki sistemler yetersiz kaldığında veya yangın binanın dışına sıçradığında, müdahalenin dayanağı dış saha hidrant sistemidir. İtfaiye ekipleri ve tesis içindeki müdahale ekipleri, suyu bu hidrantlardan alır. Bu nedenle hidrant sistemi, özellikle geniş alana yayılmış sanayi tesislerinde, korumanın omurgası niteliğindedir.
Hidrant sistemi nedir?
Dış saha hidrant sistemi; su kaynağı, yangın pompa istasyonu, toprak altı boru şebekesi, kesme vanaları ve bina çevresine yerleştirilen hidrantlardan oluşur. Hidrantlara hortumlar bağlanarak doğrudan yangına müdahale edilebilir veya itfaiye araçları beslenebilir. Bazı tesislerde hidrant sistemine monitörler ve hortum dolapları da eklenir.
Tasarımın dayandığı standartlar
Hidrant sistemleri tasarlanırken Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in ilgili hükümleri ile tesis içi yangın suyu şebekeleri için NFPA 24 ve hidrant ekipmanları için TS EN 14384 gibi standartlar esas alınır. Endüstriyel tesislerde sigorta şirketlerinin özel gereklilikleri de tasarımı etkileyebilir.
Ağ yapısı: halka sistem tercih edilmeli
Hidrant şebekeleri, mümkün olduğunca binaların çevresini dolaşan halka (ring) şeklinde tasarlanmalıdır. Halka sistemde her hidranta iki yönden su ulaşır; bu hem basınç kayıplarını azaltır hem de şebekenin bir bölümünde arıza olduğunda suyun diğer yönden gelmesini sağlar. Tek yönlü, uç noktada biten hatlar ise hidrolik açıdan zayıftır ve bir arıza durumunda hattın tamamını devre dışı bırakabilir.
Halka üzerine yerleştirilen bölgesel kesme vanaları, şebekenin bakım veya arıza sırasında küçük bölümlere ayrılmasını sağlar. Böylece tesisin tamamı korumasız kalmaz. Kesme vanalarının sayısı ve yeri, herhangi bir bölüm kapatıldığında devre dışı kalan hidrant sayısını sınırlayacak şekilde belirlenmelidir.
Hidrantların yerleşimi
- Hidrantlar, korunan binaların tüm cephelerine ulaşılabilecek şekilde dağıtılmalıdır.
- Bina duvarına çok yakın yerleştirilmemelidir; yangın sırasında ısı, duman ve çökme tehlikesi nedeniyle kullanılamaz hale gelebilir.
- İtfaiye araçlarının yaklaşabileceği yollara yakın konumlandırılmalıdır.
- Hidrantlar arası mesafe ve binalara uzaklık, yönetmelik ve uygulanan standartların öngördüğü değerler içinde kalmalıdır.
- Araç trafiğinin yoğun olduğu yerlerde darbelere karşı korunmalıdır.
- Kolayca görülebilmeli ve önleri sürekli açık tutulmalıdır.
Su ihtiyacı ve hidrolik hesap
Hidrant sisteminin debisi; tesisin tehlike sınıfına, yapı büyüklüğüne ve aynı anda kullanılması öngörülen hidrant sayısına göre belirlenir. Bina içi sprinkler sistemi ile hidrant sisteminin aynı pompa istasyonundan beslendiği durumlarda, toplam talep iki sistemin eş zamanlı çalışması göz önüne alınarak hesaplanır. Su deposu, bu toplam talebi öngörülen süre boyunca karşılayacak hacimde olmalıdır. Hidrolik hesap, en uzak ve en elverişsiz hidrantta gerekli basıncın sağlandığını göstermelidir.
Boru seçimi ve toprak altı uygulama
- Malzeme: Toprak altı hatlarda korozyona dayanıklı malzemeler tercih edilir. Yangın uygulamaları için uygun HDPE borular, sfero döküm borular veya uygun şekilde dış yüzeyi kaplanmış çelik borular yaygın seçeneklerdir.
- Gömme derinliği: Boru hatları, bölgenin don derinliğinin altına ve üzerindeki trafik yüklerine dayanacak derinliğe gömülmelidir.
- İtki blokları: Dirsek, te ve kör tapa gibi yön değiştirme noktalarında, su basıncının oluşturduğu kuvvetleri karşılamak için beton itki blokları veya kilitli bağlantı sistemleri kullanılmalıdır.
- Yatak ve dolgu: Borular uygun kum yatağı üzerine yerleştirilmeli, keskin taşlardan arındırılmış malzemeyle doldurulmalıdır.
- İşaretleme: Hatların üzerine uyarı bandı serilmeli ve güzergâh as-built çizimlerde doğru şekilde gösterilmelidir.
Hidrant tipleri
Donma riski bulunan bölgelerde, vanası toprak altında kalan ve kullanım sonrası kendi kendini drene eden kuru tip hidrantlar tercih edilir. Hidrant çıkış ağızlarının, bölgedeki itfaiye ekipmanlarıyla uyumlu bağlantı tipinde olması gerekir. Hidrant yanına, hortum ve lans gibi ekipmanların bulunduğu hidrant dolaplarının yerleştirilmesi, tesis içi müdahale ekiplerinin işini kolaylaştırır.
Test ve devreye alma
Hidrant şebekesi, toprakla kapatılmadan önce veya uygun aşamada hidrostatik basınç testine tabi tutulur; test basıncı ve süresi uygulanan standarda göre belirlenir. Ardından hat, inşaat sırasında içine giren yabancı maddelerden arındırılmak üzere yeterli hızda yıkanır. Devreye almada hidrantlardan debi ve basınç ölçümleri yapılarak hidrolik hesap doğrulanır.
İtfaiye ile uyum
Hidrant sistemi, yangın anında yalnızca tesis içi ekipler tarafından değil, yerel itfaiye tarafından da kullanılacaktır. Bu nedenle hidrant ağız tipleri ve bağlantı ölçüleri, itfaiye ekipmanlarıyla uyumlu seçilmelidir. İtfaiye araçlarının tesise giriş noktaları, saha içindeki yaklaşma yolları ve itfaiye bağlantı ağızlarının konumları tasarım aşamasında birlikte planlanmalıdır. Hidrant yerleşim planının tesis girişinde ve güvenlik biriminde bulundurulması, müdahale ekiplerinin sahaya uyum sağlamasını hızlandırır.
Mevcut tesislerde ise yıllar içinde eklenen binalar, hidrant şebekesinin uç noktalarda zayıflamasına yol açabilir. Debi ve basınç ölçümleriyle şebekenin gerçek performansını ortaya koymak, eksik halka bağlantılarını ve yetersiz hidrant bölgelerini belirlemek, iyileştirme planı için en sağlıklı başlangıç noktasıdır.
Bakım
Hidrantlar düzenli olarak açılıp kapatılmalı, drenaj fonksiyonları kontrol edilmeli, conta ve kapakları incelenmeli, kesme vanalarının çalışırlığı test edilmelidir. Donma mevsimi öncesi kontroller ayrıca önemlidir.
SFZ Yangın olarak sanayi tesisleri ve liman sahaları gibi geniş alanlı projelerde dış saha hidrant sistemlerini, pompa istasyonlarıyla birlikte projelendiriyor, uyguluyor ve bakımını gerçekleştiriyoruz.