Yangın söndürme sistemi seçimi çoğu zaman bir ürün tercihi gibi ele alınır. Oysa doğru soru “hangi sistem daha iyi?” değil, “bu alanda çıkacak bir yangın nasıl gelişir ve onu en az zararla nasıl durdururuz?” sorusudur. Bu yazıda, sık karşılaşılan risk türleri için karar mantığını özetliyoruz.
Seçimi belirleyen beş soru
- Ne yanacak? Katı yanıcılar, yanıcı sıvılar, gazlar, elektrikli ekipman veya metaller farklı yangın sınıflarına girer ve farklı söndürme maddeleri gerektirir.
- Yangın ne kadar hızlı büyür? Yüksek istifli depolar ve yanıcı sıvılar hızlı gelişen yangınlara, ofis alanları ise daha yavaş gelişen yangınlara örnektir.
- Söndürme maddesi zarar verir mi? Su, elektronik ekipman ve arşivler için yangının kendisi kadar zarar verici olabilir.
- Alanda insan bulunuyor mu? Bazı söndürme maddeleri, söndürme konsantrasyonunda insan sağlığı için tehlikelidir.
- Hacim kapalı mı, açık mı? Gazlı sistemler, söndürme konsantrasyonunu koruyabilecek kapalı hacimlere ihtiyaç duyar.
Risk türüne göre sistem önerileri
Genel üretim alanları, depolar, ofis ve ticari alanlar
Katı yanıcı maddelerin baskın olduğu bu alanlarda sprinkler sistemleri temel çözümdür. Su, en yüksek ısı soğurma kapasitesine sahip, ekonomik ve kesintisiz temin edilebilen söndürme maddesidir. Sprinkler sistemleri tehlike sınıfına ve depolama koşullarına göre hidrolik olarak hesaplanır; yüksek raflı depolarda ESFR veya raf içi sprinkler çözümleri değerlendirilir. Bu alanlarda ilk müdahale için yangın dolapları, dış müdahale için hidrant sistemleri tamamlayıcıdır.
Yanıcı sıvı alanları
Solvent, yağ, akaryakıt ve alkol bulunan alanlarda su tek başına yetersiz kalabilir ve yanan sıvıyı yayabilir. Bu tür risklerde köpüklü söndürme sistemleri, sıvı yüzeyini örterek buhar çıkışını keser ve yangını boğar. Alkol gibi suyla karışabilen sıvılarda polar solventlere dayanıklı köpük konsantreleri kullanılmalıdır. Uygulama yöntemi, tank, havuz, dolum alanı ya da kapalı hacim gibi riske göre düşük, orta veya yüksek genleşmeli köpük olarak seçilir.
Elektrik, elektronik ve veri alanları
Elektrik odaları, sunucu odaları, kontrol ve otomasyon odaları ile arşivlerde gazlı söndürme sistemleri öne çıkar. Bu sistemler iletken değildir, kalıntı bırakmaz ve ekipmanın yangın sonrasında hızla devreye dönmesine imkân verir. İnsan bulunan hacimlerde FM-200, FK-5-1-12 gibi temiz gazlar veya inert gazlar; insan bulunmayan ya da güvenli tahliyenin garanti edildiği alanlarda CO₂ değerlendirilebilir.
Su hasarının ve su miktarının kritik olduğu alanlar
Tarihi yapılar, otel odaları, türbin ve jeneratör muhafazaları, makine daireleri veya su kaynağının sınırlı olduğu tesislerde watermist sistemleri iyi bir alternatiftir. Çok ince su damlacıkları yüksek soğutma etkisi sağlar ve geleneksel sprinkler sistemlerine göre çok daha az su kullanır. Ancak watermist sistemleri, test edilmiş ve onaylı sistem tasarımlarına sıkı sıkıya bağlı kalınarak uygulanmalıdır.
Özel endüstriyel riskler
Trafo sahaları, yüksek tehlikeli proses ekipmanları veya hızla yayılan yangın riskleri için tüm başlıkların aynı anda su verdiği baskın (deluge) sistemleri veya köpük-su sistemleri değerlendirilir. Bu sistemler genellikle hızlı tepki veren algılama sistemleriyle birlikte çalışır.
Algılama her senaryonun ortak paydasıdır
Hangi söndürme sistemi seçilirse seçilsin, yangının erken fark edilmesi ve insanların uyarılması ayrı bir ihtiyaçtır. Yangın algılama ve uyarı sistemleri, söndürme sistemlerini tetikleyebilir, havalandırmayı durdurabilir, kapıları serbest bırakabilir ve tahliye anonslarını başlatabilir. Gazlı söndürme sistemlerinde algılama, sistemin ayrılmaz bir parçasıdır.
Tek tesis, birden fazla sistem
Gerçek bir sanayi tesisinde çoğu zaman tek bir sistem yeterli olmaz. Bir boya ve mürekkep fabrikasında üretim alanları sprinkler, solvent depoları köpük, elektrik odaları gazlı söndürme ile korunurken tüm tesis adresli bir algılama sistemiyle izlenebilir. Önemli olan, bu sistemlerin birbirleriyle ve tesisin su kaynağıyla uyumlu çalışacak şekilde tek bir mühendislik bakışıyla tasarlanmasıdır.
Sık yapılan seçim hataları
- Bir alanın riskini, o alanda bugün bulunan malzemeye göre değerlendirip gelecekteki kullanım değişikliklerini hesaba katmamak
- Gazlı söndürme sistemi kurulan hacmin sızdırmazlığını kontrol etmemek
- Yanıcı sıvı alanlarında yalnızca sprinkler ile yetinmek
- Pompa ve su deposu kapasitesini, en yüksek talep eden sistem yerine ortalama ihtiyaca göre belirlemek
- Sigorta şartnamelerini tasarımın başında değil, sonunda incelemek
Maliyeti doğru değerlendirmek
Sistem seçiminde yalnızca ilk yatırım maliyetine bakmak yanıltıcı olabilir. Gazlı söndürme sistemlerinde boşalma sonrası yeniden dolum, köpük sistemlerinde konsantrenin belirli aralıklarla analiz edilmesi ve gerektiğinde yenilenmesi, watermist sistemlerinde yüksek basınç ekipmanının bakımı gibi işletme maliyetleri de hesaba katılmalıdır. Öte yandan doğru seçilmiş bir sistemin yangın sonrası üretimin ne kadar sürede yeniden başlayabileceğine etkisi, çoğu zaman tüm bu maliyetlerden daha belirleyicidir. Bu nedenle karşılaştırma, sistemin ömrü boyunca toplam maliyet ve iş sürekliliği üzerinden yapılmalıdır.
Doğru seçim nasıl yapılır?
Doğru seçim; yerinde keşif, risk analizi, yönetmelik ve standart gerekliliklerinin değerlendirilmesi ve maliyet-fayda karşılaştırmasıyla yapılır. SFZ Yangın olarak tesisinizi alan alan inceliyor, her bölge için gerekçeli bir sistem önerisi hazırlıyoruz. Tesisiniz için hangi sistemin uygun olduğunu birlikte belirlemek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.