Yangın pompası, sprinkler, hidrant ve yangın dolabı sistemlerinin kalbidir. Su deposundaki suyu, sistemin ihtiyaç duyduğu debi ve basınçta, gerektiği süre boyunca kesintisiz iletmekle görevlidir. Pompanın doğru seçilmemesi, tüm yangın sisteminin kâğıt üzerinde kalması anlamına gelir. Bu yazıda, yangın pompalarının kurulumunu düzenleyen NFPA 20 standardının temel esaslarını özetliyoruz.
Pompa kapasitesi nasıl belirlenir?
Pompa seçimi, beslenecek sistemlerin hidrolik hesaplarından başlar. Sprinkler sisteminin en elverişsiz alandaki talebi, buna eklenen hortum ve hidrant payları ile sistem kayıpları, pompanın sağlaması gereken debi ve basıncı belirler. Pompa, bu talep noktasını performans eğrisi üzerinde güvenle karşılayacak şekilde seçilir.
NFPA 20'ye göre listeli yangın pompalarının performans eğrisi belirli sınırlar içinde olmalıdır. Pompa, nominal debisinin yüzde 150'sinde nominal basıncının en az yüzde 65'ini sağlamalı; kapalı vana durumunda oluşan basınç ise nominal basıncın yüzde 140'ını aşmamalıdır. Bu kısıtlar, pompanın talep beklenenden yüksek olduğunda bile çökmeden su vermeye devam etmesini ve sistemin aşırı basınca maruz kalmamasını sağlar.
Elektrikli, dizel ve jokey pompa
Elektrikli ana pompa
Elektrik motoru ile tahrik edilen ana pompa, yangın pompa istasyonlarının en yaygın bileşenidir. Güvenilir bir enerji kaynağına bağlı olmalı, beslemesi yangın anında kesilmeyecek şekilde düzenlenmelidir. Elektrikli pompanın kontrol paneli, yangın pompası kullanımı için listeli olmalı ve pompa yangın anında otomatik olarak çalışmaya başlamalıdır.
Dizel ana veya yedek pompa
Elektrik kesintisinin olası olduğu ya da enerji beslemesinin yeterince güvenilir kabul edilmediği durumlarda dizel motorlu pompa kullanılır. Endüstriyel tesislerde yaygın uygulama, bir elektrikli ve bir dizel pompanın birlikte kullanılmasıdır. Dizel pompa için iki ayrı akü grubu, motorun yangın süresince çalışmasına yetecek yakıt tankı, egzoz tahliyesi ve yanma havası sağlanmalıdır. Yakıt tankı, standardın öngördüğü kapasiteye göre boyutlandırılır ve her zaman dolu tutulmalıdır.
Jokey pompa
Jokey pompa, sistemde küçük sızıntılar ve sıcaklık değişimleri nedeniyle oluşan basınç kayıplarını telafi eden küçük kapasiteli bir pompadır. Görevi, ana pompanın gereksiz yere çalışmasını önlemektir. Jokey pompa yangın pompası değildir ve söndürme debisi sağlamak için kullanılmaz. Jokey pompanın sık devreye girmesi, sistemde giderilmesi gereken bir sızıntının işaretidir.
Basınç ayarları ve çalışma sırası
Pompa istasyonunda basınç anahtarları kademeli olarak ayarlanır: önce jokey pompa devreye girer, basınç düşmeye devam ederse elektrikli ana pompa, o da yetersiz kalırsa dizel pompa çalışır. Yangın pompaları otomatik çalışmaya başladıktan sonra yalnızca manuel olarak durdurulmalıdır. Bu ayarların doğru yapılmaması, pompaların gereksiz yere çalışmasına veya ihtiyaç anında geç devreye girmesine neden olur.
Emiş tarafı ve su deposu
Yangın pompalarında tercih edilen yerleşim, pompanın su seviyesinin altında yer aldığı pozitif emişli düzendir. Emiş borusu, pompa girişinde düzgün bir akış profili oluşturacak düz bir uzunluğa sahip olmalı; emiş hattında akışı bozacak dirsek ve vana yerleşimlerinden kaçınılmalıdır. Su deposunun hacmi, en yüksek talep eden sistemin standartta öngörülen çalışma süresi boyunca beslenmesine yetecek şekilde hesaplanır.
Pompa dairesi gereklilikleri
- Pompa dairesi, binanın geri kalanından yangına dayanıklı yapı elemanlarıyla ayrılmalı veya ayrı bir yapı olarak inşa edilmelidir.
- Dairenin, özellikle dizel pompa bulunan durumlarda, donmayı önleyecek şekilde ısıtılması ve yeterli havalandırmaya sahip olması gerekir.
- Pompalar, bakım ve test için yeterli çalışma alanı bırakılarak yerleştirilmelidir.
- Drenaj, aydınlatma ve acil aydınlatma sağlanmalıdır.
- Pompa dairesine itfaiye ve bakım personeli için güvenli ve kolay erişim olmalıdır.
Kabul ve periyodik testler
Yeni kurulan bir pompa istasyonu, devreye almada saha kabul testinden geçirilir. Bu testte pompa kapalı vana, nominal debi ve nominal debinin yüzde 150'si noktalarında çalıştırılarak ölçülen değerler üretici eğrisiyle karşılaştırılır. Kontrol panelinin otomatik çalıştırma fonksiyonları, dizel motorun akü değişimli çalışması ve alarm bildirimleri de test edilir.
İşletme sürecinde NFPA 25'e göre pompalar düzenli olarak çalıştırılır: dizel pompalar haftalık, elektrikli pompalar ise standartta belirtilen koşullara göre haftalık veya aylık olarak test edilir. Yılda bir kez yapılan akış testiyle pompanın performans eğrisi yeniden ölçülür ve önceki sonuçlarla karşılaştırılır. Performanstaki belirgin düşüşler, çark aşınması, emiş sorunu veya vana arızası gibi nedenlerin araştırılmasını gerektirir.
Sık karşılaşılan sorunlar
- Kapasitesi, sonradan eklenen sistemlerin talebini karşılamayan eski pompalar
- Manuel konumda bırakılmış kontrol panelleri
- Bakımsız dizel motor aküleri ve eksik yakıt
- Kapalı unutulmuş emiş veya basma vanaları
- Sürekli çalışan jokey pompa ile gözden kaçan sızıntılar
Pompa tipleri
Yangın pompa istasyonlarında en sık kullanılan tipler yatay eksenli, ikiz emişli (split case) pompalar ile uçtan emişli pompalardır. Yatay ikiz emişli pompalar yüksek debilerde verimli çalışır ve bakım kolaylığı sağlar. Su kaynağının pompa seviyesinin altında kaldığı kuyu veya nehir gibi uygulamalarda ise dikey türbin pompalar kullanılır. NFPA 20, yatay pompaların emme yüksekliği gerektiren uygulamalarda kullanılmasını sınırlar; bu nedenle pozitif emiş sağlanamayan durumlarda pompa tipinin baştan doğru seçilmesi gerekir. Pompa tipi seçimi, istasyonun yerleşimini ve su deposu tasarımını da doğrudan etkiler.
Sonuç
Güvenilir bir yangın pompa istasyonu; doğru hesaplanmış kapasite, uygun pompa kombinasyonu, standarda uygun pompa dairesi ve düzenli test kültürünün birleşimidir. SFZ Yangın olarak yeni pompa istasyonlarının projelendirme ve kurulumunu, mevcut istasyonların revizyonunu ve periyodik performans testlerini gerçekleştiriyoruz.